Viện tiêu chuẩn Anh quốc BSI được thành lập từ năm 1901 là tổ chức đầu tiên trên thế giới ban hành các tiêu chuẩn quốc gia và là thành viên sáng lập của Tổ chức tiêu chuẩn hóa quốc tế (International Organization for Standardization-ISO) hoạt động trên các lĩnh vực môi trường, năng lượng, thực phẩm, y tế, công nghệ thông tin, chế tạo; với hơn 84,000 khách hàng trên 193 quốc gia. BSI không chỉ cung cấp các hoạt động chứng nhận ở Việt Nam, mà còn có hệ thống chuyên gia có kinh nghiệm lâu năm trong lĩnh vực đào tạo và đánh giá các hệ thống quản lý theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.

Buổi làm việc nhằm trao đổi về quá trình đánh giá và cấp chứng nhận các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm (ATTP), tập trung vào các tiêu chuẩn VietGAP/VietGAHP, HACCP và ISO 22000 cho các nhóm sản phẩm nông nghiệp chủ lực. Đồng thời, Dự án SAFEGRO cùng các chuyên gia tại BSI cũng thảo luận về các chương trình và mô hình đào tạo , các hoạt động thực tiễn có thể được áp dụng triển khai trong khuôn khổ dự án SAFEGRO.

Khảo sát chuỗi giá trị lợn thịt được Dự án thực hiện bằng phương pháp tiếp cận có sự tham gia. Dự án SAFEGRO đã tham vấn đầy đủ các nhóm mục tiêu gồm: nam nữ chăn nuôi lợn, cửa hàng tiện ích, siêu thị, người bán lẻ và bếp ăn tập thể. Các bên liên quan từ người sản xuất đến người bán lẻ được tham gia thảo luận và chia sẻ ý kiến liên quan tới từng khâu trong chuỗi giá trị. Trên cơ sở đó, chúng tôi có thể tìm hiểu thực trạng hoạt động của chuỗi, tập trung chủ yếu vào quản trị chuỗi đảm bảo an toàn thực phẩm, tìm hiểu khoảng trống và cơ hội tăng cường lồng ghép giới trong chuỗi giá trị thịt lợn, tác động của biến đổi khí hậu, đồng thời áp dụng khoa học công nghệ và truy xuất nguồn gốc.

Vào này 16/1/2023, nhóm chuyên gia dự án An toàn thực phẩm vì sự phát triển (SAFEGRO) do Chính phủ Canada tài trợ, đã có buổi tham vấn cùng tổ công tác của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội về kết quả khảo sát một số chuỗi rau ở Hà Nội. Tại buổi làm việc này, đại diện nhóm thực hiện hoạt động chuỗi giá trị đã trình bày những kết quả khảo sát và đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao chất lượng an toàn thực phẩm và giá trị cho sản phẩm rau.

Trao đổi với nhóm chuyên gia, đại diện Chi cục QLCL Nông lâm sản và Thủy sản Hà Nội đánh giá cao kết quả nghiên cứu đã phản ánh được nhiều đặc điểm nổi bật của chuỗi giá trị rau Hà Nội. Một số đặc trưng của chuỗi rau được khảo sát như độ tuổi trung bình của nông dân khá cao, khả năng tiếp cận công nghệ mới còn hạn chế, tư duy sản xuất theo cách cũ khó thay đổi là những thách thức mà dự án cần cân nhắc khi đưa ra những biện pháp hỗ trợ và can thiệp nhằm nâng cao chất lượng an toàn thực phẩm của chuỗi rau.

Mặc dù Hà Nội đã có nhiều chuỗi giá trị ngành hàng nông sản nhưng đến nay chưa có chuỗi giá trị hoàn chỉnh nào có thể coi là chuỗi cung ứng liên kết đầy đủ và nâng cao giá trị gia tăng. Chính vì vậy sự hỗ trợ của dự án SAFEGRO về việc nâng cấp hệ thống truy xuất nguồn gốc theo chuỗi và nâng cao năng lực cho các tác nhân trong chuỗi sẽ góp phần quan trọng trong việc xây dựng được mô hình điểm về chuỗi rau cho Hà Nội.

Chi cục QLCL nông lâm sản và Thủy sản Hà Nội cùng với Chi cục bảo vệ thực vật Hà Nội sẽ phối hợp với dự án SAFEGRO thông qua tổ công tác để phát triển những cách tiếp cận phù hợp với thực tế nhằm phát triển được những chuỗi rau sản xuất bền vững và hiệu quả trong quản lý an toàn thực phẩm.

Khảo sát chuỗi giá trị về rau dựa trên cơ sở giới được thực hiện từ tháng 11 đến tháng 12 năm 2022 tại ba Hợp tác xã (HTX) Văn Đức, Bắc Hồng và Yên Mỹ, nằm tại các huyện ngoại thành Gia Lâm, Đông Anh và Thanh Trì của Hà Nội.  

Khảo sát chuỗi giá trị dựa trên cơ sở giới nhằm phát hiện khoảng trống về giới và các biện pháp can thiệp nhằm giải quyết hướng tới tăng quyền cho phụ nữ và các nhóm yếu thể đảm bảo những người tham gia được hưởng lợi công bằng trong chuỗi giá trị lựa chọn.   

Khảo sát chuỗi giá trị về rau đã áp dụng phương pháp tiếp cận có sự tham gia và tiếp cận nữ quyền. Khảo sát đã tham vấn đầy đủ các nhóm mục tiêu gồm: nam nữ nông dân, thương lái (thu gom, bán buôn, doanh nghiệp cung ứng), đại lý cung cấp vật tư đầu vào, cửa hàng tiện ích, siêu thị và bếp ăn tập thể. Các bên liên quan từ người sản xuất đến người tiêu dùng được tham gia thảo luận và chia sẻ ý kiến liên quan tới từng khâu trong chuỗi giá trị. Bên cạnh đó, tiếp cận nữ quyền (feminst approach) cũng đã được vận dụng trong cả quá trình nghiên cứu khảo sát. Từ thiết kế nghiên cứu, thu thập thông tin, phân tích và lập kế hoạch hành động. Đối với SAFEGRO, tiếp cận nữ quyền toàn diện không chỉ dừng lại ở việc đếm số lượng nữ giới tham gia vào các khâu trong chuỗi giá trị lựa chọn. Hơn thế nữa, khảo sát chuỗi giá trị cũng bao gồm các nhóm đại diện và tham vấn sâu để hiểu chi tiết hơn yếu tố quyết định cấu trúc nào là rào cản và cơ hội thúc đẩy bình đẳng giới và tăng quyền năng cho phụ nữ. Khảo sát chuỗi giá trị dựa trên cơ sở giới sẽ phân tích vai trò giới của nam giới và phụ nữ trong từng khâu của chuỗi giá trị, khả năng tiếp cận và kiểm soát nguồn lực giữa các nhóm nam giới, phụ nữ, nhóm yếu thế.

Kết quả khảo sát với thành viên Hợp tác xã sản xuất rau an toàn Văn Đức cho thấy hầu hết lao động chính trên đồng ruộng là nam giới, phụ nữ ở độ tuổi từ 45 trở lên. Người già từ 60 – 70 tuổi chiếm phần lớn lực lượng lao động ở một HTX ngoại thành Hà Nội.  

Phân công lao động theo mô hình truyền thống vẫn đang tiếp tục duy trì trong sản xuất nông nghiệp. Ở đó, phụ nữ ngoài làm việc như lao động chính trong hầu hết các công đoạn sản xuất rau, họ còn giữ vai trò chính trong việc nhà (việc không được trả công) như chăm sóc con cái, dọn dẹp, cơm nước cho cả gia đình.  

Phụ nữ giữ vai trò chính trong lựa chọn thực phẩm cho cả gia đình. Các tập huấn, tuyên truyền vệ sinh an toàn thực phẩm từ trước tới nay ở HTX cũng tập trung vào phụ nữ. Điều này gợi ý rằng mục tiêu thay đổi kiến thức, hành vi vệ sinh về an toàn thực phẩm nên tiếp tục dành tập trung vào nhóm có vai trò ra quyết định trong lựa chọn thực phẩm cho gia đình. Tuy nhiên, để tránh tạo thêm áp lực cho phụ nữ trong việc nhà (việc không được trả công), truyền thông về an toàn thực phẩm sẽ thu hút cả nam giới và các bên liên quan khác. Vì việc nhà là không phân biệt theo giới tính như mong muốn của người tham gia khảo sát chuỗi giá trị dựa trên cơ sở giới chia sẻ.